یادداشت مهمان؛
اعزام دیپلمات فناوری راه حل جدی رقابت با کشورهای دیگر
تجهیزات جانبی: تا چند سال پیش، وقتی صحبت از دیپلماسی در حوزهی فناوری می شد، بیشتر منظور همکاریهای علمی، تبادل استاد و دانشجو، یا امضای تفاهم نامه های کلی میان دانشگاه ها بود.
یادداشت میهمان- حجت الاسلام میثم غلامی؛ اما در سالیان اخیر، این مفهوم به کلی دگرگون شده است. دیپلماسی تکنولوژی امروز دیگر یک فعالیت جانبی و تشریفاتی نیست، بلکه به یکی از میدان های اصلی رقابت قدرت های بزرگ تبدیل گشته است و کشورها می کوشند از راه حضور رسمی و نهادی در کشورهای دیگر، فناوری و سرمایه گذاری به دست آورند.
هیچ کشوری این دگرگونی را به اندازه ی چین جدی نگرفته است. چین دیپلماسی فناوری را نه به عنوان ابزاری تبلیغاتی، بلکه به عنوان یک بازوی اجرائی در سیاست خارجی خود طراحی نموده است که کارش شکار موقعیت های توسعه ی فناوری است. منطق پشت این تحول نیز خیلی بلندپروازانه است. این سیاست هم قلمرو نفوذ فناوری، اقتصاد و استانداردهای چین را در سراسر دنیا گسترش می دهد و هم با جذب سرمایه ی انسانی، مالکیت فکری و موقعیت های سرمایه گذاری از دل اکوسیستم فناوری آمریکا و متحدانش، بطور غیرمستقیم قلمرو نفوذ آمریکا را محدود می کند.
در ساختار سفارت ها و کنسولگری های چین، بخشی با عنوان «بخش علم و فناوری» (Science and Technology Section) وجود دارد که مسئولیت آن با «رایزن علم و فناوری» است. چینی ها این رایزن ها را «دیپلمات های علم و فناوری» می خوانند. این افراد بازوی برون مرزی اداره ی همکاریهای بین المللی وزارت علوم و فناوری چین هستند.
اما وظیفه شان فقط برگزاری سمینار و امضای تفاهمنامه نیست. این دیپلمات ها با کمپانی های خارجی ارتباط برقرار می کنند، از مراکز تحقیقاتی بازدید می کنند و گزارشهای دقیقی از فناوری های مفید و مناسب برای همکاری تهیه می کنند. این نشان داده است که این افراد بی شک از دل زیست بوم فناوری انتخاب شده اند.
رایزن های علم و فناوری بطور منظم تحولات فناورانه ی کشور میزبان را رصد می کنند، موقعیت های سرمایه گذاری برای شرکت های چینی را شناسایی می کنند و با شبکه ای از دانشمندان مهاجر و جوامع چینی تبار در کشور میزبان در تعامل اند. مرکز فناوری های نوظهور دانشگاه جورج تاون در گزارشی ویژه، فعالیت این دیپلمات ها بررسی نموده است و نشان داده است که این رایزنان طیف وسیعی از شرکت ها، دانشگاه ها، موسسات پژوهشی و افراد پیشرو در تکنولوژی های جدید را با افراد و شرکت های چینی مرتبط کرده اند.
حاصل دیپلماسی فناوری چین فقط شناسایی فرصت ها نبوده است. نتیجه ی ملموس دیپلماسی فناوری چین، یکی از بزرگ ترین موج های برگشت استعداد در تاریخ معاصر است. دولت چین گزارش داده است که با برنامه های جذب استعداد مانند طرح «هزار نخبه»، در سالهای ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۶ حدود ۶۰ هزار دانشمند و کارآفرین خارج نشین را بازگردانده اند. گزارش خبرگزاری شینهوا در سال ۲۰۲۶ نیز نشان داده است از ۷.۵ میلیون دانشجوی چینی اعزامی از سال ۱۹۷۸ به بعد، ۶.۵ میلیون نفر (اغلب بعد از سال ۲۰۱۲) به کشور بازگشته اند.
علاوه بر ایجاد جذابیت برای مهاجران، شرکت های چینی به خرید شرکت های آمریکایی اقدام می کنند یا در آنها سرمایه گذاری می کنند. چینی ها در سه سال (۲۰۱۳ تا ۲۰۱۶) در حداقل ۵۱ استارتاپ هوش مصنوعی آمریکایی سرمایه گذاری کردند. همین طور شرکت هایی با ارزش میلیاردها دلار در سراسر اروپا و آمریکا خریداری کردند. در بعضی موارد این شرکت ها خریداری یا تأسیس شده است تا نخبگان چینی که مایل به برگشت به چین نیستند جذب و به همکاری تشویق شوند.
جالب ترین بخش این استراتژی، سعی برای جذب متخصصان غیرچینی است. چینی ها در ادامه ی برنامه ی «هزار نخبه»، برنامه ی «۱۱۱» و غیره، برای جذب متخصصان رده بالای غیرچینی برنامه ریزی کردند. گزارش کمیته ی تحقیقات سنای آمریکا مشارکت کنندگان طرح «هزار نخبه» را بالاتر از ۷ هزار نفر اعلام نموده که چند برنده ی جایزه ی نوبل نیز در بین آن هاست.
دیپلمات های چینی در تمام قاره ها فعال می باشند، بااینکه تمرکز اصلی بر کشورهای دارای فناوری پیشرفته است. در آفریقا، چین از راه دیپلماسی فناوری توانسته است حاکم بی رقیب زیرساخت شبکه شود. بر اساس گزارش شورای آتلانتیک، شرکت هوآوی حال ۵۰ درصد از زیرساخت ۵G جهان را تامین می کند، ۷۰درصد از زیرساخت ۴G آفریقا را در اختیار دارد و و شبکه ی ملی فیبر نوری و دولت الکترونیک بالاتر از بیست کشور آفریقا را ساخته است و برخی کشورها مانند اتیوپی و آفریقای جنوبی در زیرساخت ابری به چین وابسته اند.
در زمینه ی تربیت سرمایه ی انسانی نیز هوآوی در آنگولا، کنگو، مصر، کنیا، مراکش، نیجریه و آفریقای جنوبی مراکز آموزشی تأسیس کرده و به هزاران دانشجو آموزش می دهد و نسلی از تصمیم گیران و مهندسان آفریقایی تربیت خواهدنمود که تجربه، شبکه ی ارتباطی و حتی زبان فنی آنها با اکوسیستم چینی گره خورده است.
این پروژه ی بزرگ «چین استانداردز ۲۰۳۵» را نیز بمنظور دیکته ی استانداردهای خود بر دنیای فناوری کلید زده است که بخش مهمی از بار آن نیز بر دوش دیپلمات های علم و فناوری خواهد بود.
امروزه هم اندیشی فناوری یا دیپلماسی فناوری مسئله ی سیاستی خیلی مهمی است که مستقیماً تامین کننده ی منافع ملی کشورهاست. در کشور ما این مفهوم اغلب با عنوان دیپلماسی سایبری و مسایل امنیت سایبری شناخته شده و البته کمتر توسعه یافته و فعال گردیده است. اما هر روزی که دیرتر دیپلمات های فناوری را به کشورهای همسایه و کشورهای پیشرو در صنایع نوین گسیل نماییم، از مسیر پرشتاب توسعه ی فناوری بازمی مانیم.
*سرپرست پژوهشگاه فضای مجازی
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب